Wasserturmpreis 2025 voor de watertoorn van Börkum
Onze collega’s van het Deutsch Internationale Wasserturm Gesellschaft (DIWTG) hebben de eerste Deutsche Wasserturmpreis uitgereikt aan de voorzitter van Der Verein Watertoorn Börkum.
Watertoorn terug in het hart van de samenleving van Borkum
De schitterende watertoren van Borkum is herbestemd tot watermuseum. Daarmee is niet alleen de toren gered. Het project is een lichtend voorbeeld van hoe erfgoed een bijdrage kan leveren aan zowel de sociale samenhang van de bevolking als het bevorderen van de kennis over het thema water in al zijn aspecten. De watervoorziening speelt een centrale rol in de geschiedenis én de toekomst van het eiland en is ook nog eens direct verbonden met de toren. Borkum dankt zijn drinkwatervoorziening aan de opkomst van het toerisme met de vele kuuroorden en de aanwezigheid van voldoende zoetwater van hoge kwaliteit in de bodem. De watertoren is een belangrijk landmark op het eiland en is hét symbool van de drinkwatervoorziening.
De initiatiefnemers wilden de toren die al 30 jaar aan het vervallen was redden door er een watermuseum in onderbrengen om zo de bewustwording bij de eilanders en de toeristen van de waarde van water te versterken. Daarin slagen ze op overtuigende wijze. In 2007 zijn ze begonnen met een vereniging van 10 leden, zonder geld. Desalniettemin zagen ze kans om de toren uit handen van een ontwikkelaar te houden en de gemeente als eigenaar van de toren mee te krijgen in hun plannen. De inventiviteit en het doorzettingsvermogen van de initiatiefnemers zijn gedurende het hele proces essentieel.
Strategie
In hun strategie kozen ze er voor om in eerste instantie de toren die ernstig in verval was te restaureren. Dat is voorbeeldig gedaan. De realisatie van een museum in de toren was de tweede fase. Al snel bleek dat de toren onvoldoende ruimte bood voor het gewenste programma. Toen is besloten om aan de voet van de toren een gebouw te realiseren met voorzieningen als een receptie, toiletten, een multifunctionele ruimte, alsook een buitenruimte voor evenementen en bijeenkomsten. De toren zelf is ingericht met museale presentaties en een uitkijk in de top.
Concept
Het concept van de herbestemming tot watermuseum is in alle opzichten overtuigend. De unieke en beeldbepalende watertoren uit 1900 is zowel qua beeld als qua functie verbonden met het specifieke karakter van het eiland. De watervoorziening faciliteerde de ontwikkeling van het eiland als kuuroord en toeristische trekpleister. Het museum presenteert niet alleen deze geschiedenis, het gaat ook over de huidige betekenis van water voor het eiland en over de waarde van water voor de toekomst.
De museumfunctie past ook goed in het toeristisch concept van Borkum. In het zomerseizoen zijn er op het eiland dagelijks 25 tot dertigduizend toeristen aanwezig op een bevolking van zesduizend eilanders. Dat biedt voldoende potentieel voor het museum. In het eerste jaar na opening waren er al ruim 11.000 bezoekers. Een aantal dat naar verwachting verder zal groeien, mede door de toename van het aantal activiteiten. Met 550 leden in 2025 is het draagvlak onder de bevolking enorm. Bij activiteiten buiten het seizoen trekt het museum naast de eigen leden een groot eilandpubliek. Het museum wordt gerund door bevlogen vrijwilligers.
Door niet alleen de toren her te bestemmen maar een deel van het programma in de nieuwbouw onder te brengen is de publiekscapaciteit aanzienlijk vergroot en is er de mogelijkheid voor samenkomsten waarvoor in de toren de ruimte ten enenmale ontbreekt. Ook de keuze om in de toren de uitkijkfunctie te realiseren is uitermate sterk. Veel bezoekers willen niets liever dan de toren beklimmen. Eenmaal boven wacht het spectaculaire uitzicht, vanuit de toren is het hele eiland te overzien.
Architectuur
De ruimtelijke uitwerking is in hoofdopzet adequaat. De eigentijdse architectuur van de nieuwbouw contrasteert met die van de toren uit 1900, wat de identiteit van beide onderdelen versterkt. De positionering van beide elementen ten opzichte van elkaar laat ruimte voor een publieke ruimte in de vorm van een arena in aansluiting op de multifunctionele ruimte in de nieuwbouw. De arena vormt de verbinding met de op het duin gesitueerde toren. Een extra route over het dak van de nieuwbouw verbindt de toren direct met de straat.
Uitwerking interieur
In de toren is de ruimte door de verschillende functies en de eisen van de brandweer versnipperd geraakt. De oorspronkelijke indrukwekkende ruimtelijkheid van de lege schacht van de toren is daardoor verloren gegaan. In de toren is een gesloten trappenhuis aangebracht met overdrukinstallatie zodat het bij brand als rookvrije vluchtroute kan dienen. Aan de route bevinden zich op verschillende niveaus ruimtes met museale presentaties. Helemaal boven in de toren is in de nieuwe houten opbouw een omloop aangebracht vanwaar men uit kan kijken over het eiland.
Uitkijkfunctie
De uitkijkfunctie wordt door kleine ramen en een lastig te bereiken galerij niet optimaal gefaciliteerd. De initiatiefnemers waren uiteindelijk blij dat denkmalschutz akkoord ging met vensters nadat ze lang vastgehouden had aan de eis dat de top geheel gesloten moest blijven. Dat lijkt een voorbeeld van hoe de zorg voor monumenten optimale oplossingen in de weg kan staan. In dit geval in het bijzonder omdat in de karakteristieke opbouw op het dak van de toren aanvankelijk een beluchtingsinstallatie was ondergebracht waar de wind door het neerdruppelende water kon blazen. De oorspronkelijke gevels van de opbouw waren daarom al niet gesloten maar voorzien van lamellen waar de wind doorheen kon waaien. Een beter argument om de doorlaatbaarheid van de gevels ten behoeve van uitzicht in plaats van lucht te motiveren lijkt moeilijk te geven, bovendien was het hele dak van de toren inclusief opbouw al jaren niet meer aanwezig op de toren.
Reservoir
Het reservoir is onderdeel van de museale route. Daardoor kan de bezoeker het belangrijkste onderdeel van de watertoren ervaren. De langdurige blootstelling aan de elementen heeft het staal aangetast, vooral aan de kant van de heersende windrichting lichten de roestgaten op in de verder donkere ruimte.
Museale presentaties
De presentaties zelf zijn helder, goed uitgevoerd en inhoudelijk interessant. Het betreft zowel panelen met informatie over de toren zelf, interactieve schermpresentaties over wateronderwerpen en enkele ruimten met fysieke objecten.
Toekomstige ontwikkeling
Het museum in zijn huidige vorm biedt een uitstekende opmaat voor de realisatie van verdere plannen. Zo is het de bedoeling om een waterroute over het eiland te realiseren. Dit drinkwaterpad voert langs ‘stations’ over het hele eiland die voor het waterthema relevant zijn. Zoals de infiltratieplekken van regenwater, de productielocaties, de waterwinplaatsen, waterbeschermingsgebieden, de watervoorraad tot en met de zuiveringsinstallatie voor het rioolwater. Ook wordt het culturele programma verder uitgebreid.
De watertoren die ooit met alle inwoners en bezoekers van het eiland verbonden was door haar beeld in de skyline en haar functie in de drinkwatervoorziening, is met de herbestemming op overtuigende wijze teruggekeerd in het hart van de samenleving van Borkum!
Vanwege de boven beschreven kwaliteiten is de Watertoorn door de jury gekozen tot de watertoren van het jaar 2025
TERUG NAAR NIEUWSOVERZICHT